 Cette notice est mise à disposition en vertu d'un contrat Creative Commons. |
Dialogus creaturarum
Bibliographie
| Autre titres: | Contemptus sublimitatis; Destructorium vitiorum |
| Auteur: | Attribué à Mayno dei Mayneri ou Nicolas de Pergamen |
| Date: | Entre 1326 et la fin du XIVe siècle (Cardelle de Hartmann 2007) |
| Forme: | Prose |
| Langue: | Latin |
| Contenu: | Série de 122 dialogues entre des êtres vivants, des astres, des métaux, etc. |
| Incipit: | Prefacio in librum qui dicitur Dyalogus creaturarum moralizatus omni materie morali jocundo et edificativo modo applicabilis. Incipit feliciter. Quoniam sicut testatur Ysidorus in libro de summo bono libro in capitulo IIII dicens quod ex pulchritudine circumscripte nature... |
| Explicit: | ... quis ignobilis, quis sapiens, quis ideota, et de hoc non poteris recognoscere. Unde cogita, unde veneris, et erubesce, ubi es, et ingemisce, quo vadis, et pertimesce, ut superius revenire valeas, unde expulsus es. Quod nobis praestare dignetur ille, qui sine fine vivit et regnat per omnia secula seculorum. Amen. |
| Traductions: |
Dialoges of creatures moralysed (anglais)
Colart Mansion, Dialogue des creatures (français)
Dyalogue des creatures moraligié (français)
Jean Gontier, Destruction des vices (français)
Twespraec der creaturen (néerlandais)
|
| Voir aussi: | Fable ésopique |
Manuscrits
Source: Ruelle 1985
- Version brève:
- Cremona, Biblioteca comunale, LII. 6. 4, f. 1-51, fin XIV–déb. XV (Cr)
- Firenze, Biblioteca Medicea Laurenziana, Ashburnham, 1550, fin XV (Lau)
- København, Kongelige biblioteket, Gl. kgl. S. 1382 4°, f. 274a-275b, vers 1463
- Milano, Biblioteca Ambrosiana, I. 64 inf., f. 1-39, fin XIV–déb. XV (Am)
- München, Bayerische Staatsbibliothek, lat. 1222, fin XV (Mu)
- Paris, Bibliothèque nationale de France, latin, 8507, fin XIV–déb. XV (Pa1)
- Paris, Bibliothèque nationale de France, latin, 8512, XV (Pa2)
- Vaticano, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vaticani Latini, 5146, fin XIV–déb. XV (Va)
- Version longue:
- Fribourg, Bibliothèque des Cordeliers, 25, f. 93-170
- Toledo, Biblioteca capitular, 10-28, apr. 1431 (To)
- Torino, Biblioteca Nazionale Universitaria, H. III. 6, fin XV–déb. XVI (Tu)
- Version indéterminée:
- New York, Morgan Library, M.895, 42 f., 2/2 XIV
Éditions anciennes
- Prefacio in librum qui dicitur dyalogus creaturarum moralizatus omni materie morali jocundo et edificativo modo applicabilis, Gouda, Gerardus Leeu, 3 juin 1480 [Gall]
Exemplaires: Amsterdam, Bibliotheek van de Universiteit, Inc. 440; Bruxelles, Bibliothèque royale de Belgique, B1445; ibid., B1446; Bruges, Bibliothèque de la Ville, 3872a; Cambridge (UK), ??, 2862; ibid., 2863; Cambridge (USA), Philip Hofer Library, ??; Cambridge (USA), Houghton Library, Typ Inc 8920 F; Chantilly, Bibliothèque du Château de Chantilly, V. A. 20; Chicago, Newberry Library, ??; Göttingen, Niedersächsische Staats- und Universitätsbibliothek, 4 PATR LAT 1682/21 INC; København, Kongelige biblioteket, Inc. Haun., 2884 fol.; Liège, Bibliothèque de l'Université, B6; ibid., B160; London, British Library, IB.47323; ibid., IB.47323a; London, Wellcome Library, 4.c.16; Manchester, John Rylands University Library, 5330; Mons, Bibliothèque de l'Université, F Pr. Inc. 16; New Haven, Yale University, Beinecke Library, Zi +8920; New York, Public Library, ??; New York, Morgan Library, ChL1636; Paris, Bibliothèque nationale de France, Réserve, Yc-26; ibid., Yc-27; San Marino (USA), Huntington Library, 103180; Stockholm, Kungliga biblioteket, Inkunabel 358 (Ex. A); ibid., Inkunabel 358 (Ex. B); Washington, Library of Congress, Incun. 1480 .D5 Vollbehr Coll.; ibid., Incun. 1480 .D5 Rosenwald Coll.
- Gouda, Gerardus Leeu, 6 juin 1481
Exemplaires: Deventer, Stadsarchief en Athenaeumbibliotheek, 111 C 8 KL; London, British Library, IB.47330; Louvain, Bibliothèque de l'Université, 699 (brûlé en 1940); München, Bayerische Staatsbibliothek, 2 Inc.c.a. 963 h; Paris, Bibliothèque nationale de France, ms. latin, 16246; ibid., Réserve, Yc-28; ibid., Yc-1019; Philadelphia, Free Library, ??; Williamstown, Williams College, Chapin Library, Inc N132 folio vault.
- Köln, Conrad Winters de Homborch, 24 octobre 1481
Exemplaires: Den Haag, Koninklijke Bibliotheek, 168 C 7; Dresden, Sächsische Landesbibliothek–Staats- und Universitätsbibliothek, 281; København, Kongelige biblioteket, 2885; Köln, Universitäts- und Stadtbibliothek, Ennen 165; London, British Library, IB.4045; ibid., IB.4046; München, Bayerische Staatsbibliothek, 2 Inc.c.a. 1081 s; Namur, Bibliothèque de la Société archéologique, Inc. 49; New Haven, Yale University, Beinecke Library, 1972 1123; Oxford, Keble College Library, Millard, 55; Paris, Bibliothèque nationale de France, Réserve, g. Yc-29; Philadelphia, College of Physicians, ??; Princeton, University Library, Rare Books, Incunabula, 2949.293; Rostock, Universitätsbibliothek, Fm-30 2; San Marino (USA), Huntington Library, 86083; ibid., 86086; Stockholm, Kungliga biblioteket, Inkunabel 359; Uppsala, Carolinabiblioteket, Inkunabel 480 (Ex. A); ibid., Inkunabel 480 (Ex. B); Wolfenbüttel, Herzog August Bibliothek, 878.
- Gouda, Gerardus Leeu, 31 août 1482
Exemplaires: Bonn, Universitäts- und Landesbibliothek, Inc. 367; Cambridge (USA), Harvard College Library, ??; Cambridge (USA), Houghton Library, Typ Inc 8929 F; Hartford, Watkinson Library, ??; Hartford, Trinity College, ??; Jenkintown, Library of Congress, ??; London, British Library, IB.47431; Paris, Bibliothèque nationale de France, Réserve, g. Yc-30; Stockholm, Kungliga biblioteket, Inkunabel 1214; Washington, Library of Congress, Incun. 1482 .D5 Rosenwald Coll (2 ex.).
- Prefacio in librum qui dicitur Dyalogus creaturarum moralizatus omni materie morali jocundo et edificativo modo applicabilis, Stockholm, Johannes Snell, 20 décembre 1483
Exemplaires: København, Kongelige biblioteket, Inc. Haun., 2886 kvart; London, British Library, ??; Lübeck, Stadtbibliothek, ??; Saint-Pétersbourg (Russie), Bibliothèque de Musée de l'Ermitage, ??; Stockholm, Kungliga biblioteket, Inkunabel 360 (Ex. A); ibid., Inkunabel 360 (Ex. B); Uppsala, Carolinabiblioteket, Inkunabel 481.
- Anvers, Gerardus Leeu, 11 décembre 1486
Exemplaires: Den Haag, Koninklijke Bibliotheek, 171 E 38; Gand, Bibliothèque de l'Université, Rés. 41.1; Göttingen, Niedersächsische Staats- und Universitätsbibliothek, 4 PATR LAT 1682/22 INC; København, Kongelige bibliotek, 2887; Köln, Universitäts- und Stadtbibliothek, AD+BL448; ibid., GBX375+A; London, British Library, IB.49753; New York, Public Library, Spencer Collection, ??; Paris, Bibliothèque nationale de France, Réserve, g. Yc 37(2); Stockholm, Kungliga biblioteket, Inkunabel 1215; Versailles, Bibliothèque municipale, Inc. M 143; Washington, Library of Congress, ??. – Exemplaire mis en vente: Vente Yéméniz, p. 37, n o 2047.
- Anvers, Gerardus Leeu, 11 avril 1491
Exemplaires: Anvers, Bibliothèque de la Ville, G 151656; Den Haag, Koninklijke Bibliotheek, 150 B 65; Bruxelles, Bibliothèque royale de Belgique, A 1438; Cambridge, ??, 3391; Gand, Bibliothèque de l'Université, Rés. 172; Köln, Universitäts- und Stadtbibliothek, AD+S818; London, British Library, IA.49829; London, Wellcome Library, 3.a.13; Paris, Bibliothèque Mazarine, Inc. 622-6; Rockport (USA), Collection privée d'Eric H. L. Sexton; Washington, Library of Congress, ??; Tokyo, National Diet Library, YP21-83, Pl.1 (1 f.).
- Destructorium vitiorum ex similitudinum creaturarum exemplorum appropriatione per modum dyalogi. auctoritatisque sacrarum scripturarum. philosophorum et poetarum. Constructoriumque virtutum, [Genève], [Jean Bellot], 1500 [Gall]
Exemplaires: Amiens, Bibliothèque municipale, 152 B 5; Cambridge (UK), Corpus Christi College Library, ??; Cambridge (UK), Saint John's College, ??; Cambridge (UK), University Library, ??; Cambridge (USA), Houghton Library, Typ Inc 7818; ibid., Accessions *HInc-31; Dijon, Bibliothèque municipale, ??; Grenoble, Bibliothèque municipale, ??; Leuven, Universiteitsbibliotheek, ??; London, Lambeth Palace Library, ??; Metz, Bibliothèque municipale, ??; Nantes, Musée Dobrée; Oxford, Bodleian Library, Douce, 141; Paris, Bibliothèque Mazarine, Inc. 1115; Paris, Bibliothèque nationale de France, Réserve, D 737; ibid., D 738(2); ibid., g. Yc 31; Rouen, Bibliothèque municipale, ??; Tours, Bibliothèque municipale, ??.
- Lyon, Claude Nourry, 11 juin 1509 [Gall]
Exemplaires: London, British Library, C 57.i.3; Lyon, Bibliothèque municipale, Rés 31416 CGA; Metz, Bibliothèque municipale, F 749; New York, Morgan Library, E1 12 B; Paris, Bibliothèque nationale de France, Réserve, m. Yc 1029.
- Paris, Philippe Pigouchet pour Jehan Petit, 5 juin 1510.
Exemplaires: Aix-en-Provence, Bibliothèque Méjanes, Rés. S. 144; Cambridge, Queen's College, Old Library, ??; Cambridge (UK), University Library, E*.13.10(G); London, British Library, ??; Madison, University of Wisconsin, Memorial Library, 718896; Mainz, Gutenberg-Bibliothek, Stb Ink 927; Oxford, Bodleian Library, Douce, DD 106 (1); Princeton, University Library, Rare Books, 5776.287; Strängnäs, Domkyrkans bibliotek, ??.
- Lyon, Claude Nourry, 14 septembre 1511
Exemplaires: Göttingen, Niedersächsische Staats- und Universitätsbibliothek, 8 PATR LAT 1682/23; Lyon, Bibliothèque municipale, Réserve, 31416 CGA; New Haven, Yale University, Beinecke Library, Gr9 480Dd; Paris, Bibliothèque Mazarine, 4 o 16209-2 [Res]; ibid., Inc. 1471-2; Paris, Bibliothèque nationale de France, Arsenal, 4 o T 1861 (anc. Théol. 5876); Washington, Library of Congress, BS1485 .P37 Rosenwald Coll.
- Köln, Retro Minores, [v. 1505?]
- Köln, XVIIe s.?
Éditions modernes
- Die beiden ältesten lateinischen Fabelbücher des Mittelalters des Bischofs Cyrillus "Speculum sapientiae" und des Nicolaus Pergamenus "Dialogus creaturarum", éd. J. G. Th. Grässe, Tübingen, Gedruckt für den literarischen Verein in Stuttgart (Bibliothek des literarischen Vereins in Stuttgart, 148), 1880, 309 p.
Réimpr.: Hildesheim, Olms, 1965. Édition sur la base de l'édition de 1480.
- Édition critique en préparation par Estrella Pérez Rodríguez et Carmen Cardelle de Hartmann
Traductions modernes
- en allemand:
- Die Zwiesprach der Tiere, München, Münchner Drucke, 1923, 78 p. *
- en suédois:
- Dyalogus creaturarum moralizatus. Skapelsens sedelärande samtal 1483, Stockholm, Generalstabens litografiska anstalt, 1883.
Facsimilé et traduction suédoise de l'édition de Stockholm, 1483.
- Dyalogus creaturarum moralizatus, 1483. Skapelsens sedelärande samtal, 1483. Kommentarer: John Bernström. Översättning: Monica Hedlund, s. n., Michaelisgillet et Bra Böcker, [1983], 495 p.
Facsimilé et traduction suédoise de l'édition de Stockholm, 1483.
Études
- Cardelle de Hartmann, Carmen, Lateinische Dialoge 1200-1400. Literaturhistorische Studie und Repertorium, Leiden et Boston, Brill (Mittellateinische Studien und Texte, 37), 2007, xxx + 823 p. (p. 250-251 et 524-529, no R48)
- Carnes, Pack, Fable Scholarship: An Annotated Bibliography, New York, Garland (Garland Folklore Bibliographies, 8; Garland Reference Library of the Humanities, 367), 1985, 382 p.
- Dicke, Gerd, et Klaus Grubmüller, Die Fabeln des Mittelalters und der frühen Neuzeit: ein Katalog der deutschen Versionen und ihrer lateinischen Entsprechungen, München, Fink (Münstersche Mittelalter-Schriften, 60), 1987, 891 p.
- Gorra, Egidio, « La novella della dama e dei tre papagalli », Romania, 21, 1892, p. 71-78. [Gall]
- Grubmüller, Klaus, Meister Esopus. Untersuchungen zu Geschichte und Funktion der Fabel im Mittelalter, Zürich et München, Artemis, 1973, 473 p.
- Klemming, G. E., « Dialogus creaturarum moralizatus », Samlaren, 5, 1884, p. 36-42. [Rune]
- Rajna, Pio, « Intorno al cosiddetto Dialogus creaturarum ed al suo autore », Giornale storico della letteratura italiana, 3, 18??, p. 1-26; 4, p. 337-360; 10, p. 42-113; 11, p. 41-73. [réimpr.: Firenze e Roma, Ermanno Loescher, 1888, 153 p.].
Rédaction: Laurent Brun
Compléments: Carmen Cardelle de Hartmann
Dernière mise à jour: 17 août 2007
|
Signaler une erreur ou une omission
|