Creative Commons License
Cette notice est mise à disposition en vertu d'un contrat Creative Commons.
logo arlima

Disticha Catonis

Bibliographie

Titre:Dicta Catonis; Cato's Distichs; Distiques de Caton
Date:IIIe ou IVe siècle
Forme:Distiques élégiaques
Langue:Latin
Contenu: 
Incipit:Si deus est animus, nobis ut carmina dicunt,
   Hic tibi praecipue sit pura mente colendus.
Plus vigila semper nec somno deditus esto;
   Nam diuturna quies vitiis alimenta ministrat...
Explicit:... Cum tibi contigerit studio cognoscere multa,
   Fac discas multa, vita nil discere velle.
Miraris verbis nudis me scribere versus?
   Hoc brevitas fecit, sensus coniungere binos.
Traductions:Traduction catalane en vers par Guylem de Cervera
Traduction catalane en prose
Adam de Suel (français)
Jean le Fèvre de Ressons (français)
Traduction vénitienne
Traduction occitane
Nombreuses traductions allemandes: voir Zatočil (1952) et le site 'Disticha Catonis': Datenbank der deutschen Übersetzungen réalisé par Michael Baldzuhn et Nikolaus Henkel.
Manuscrits
  1. Chantilly, Bibliothèque et Archives du Château, 683 (1427), f. 1 |N|
  2. Chartres, Bibliothèque municipale, 419, f. 92v, 2/2 XIV
  3. Nottingham, University Library, Mi LM 2, f. 105r-110v |N|
  4. Paris, Bibliothèque nationale de France, français, 25405, f. 84, XIII
  5. Paris, Bibliothèque nationale de France, français, 25407, f. 197r-212v |N|
    Texte latin avec traduction d'Everard.
  6. Vaticano, Biblioteca Apostolica Vaticana, Barberiniani Latini, 41, f. 1-5, XIII
  7. Wolfenbüttel, Herzog August Bibliothek, 87. 5 Aug. f., f. 1-3, XIII
  8. ...
Éditions modernes
  • W. J. Chase, ??, Wisconsin Studies in Social Science, 7, 1923, p. ??.
  • Disticha Catonis recensuit et apparatu critico instruxit Marcus Boas. Opus post Marci Boas mortem edendum curavit Henricus Johannes Botschuyver, Amstelodami, North-Holland, 1952, lxxxiv + 303 p.
  • Zatočil, Leopold, Cato a Facetus. Pojednání a texty. Zu den deutschen Cato- und Facetusbearbeitungen. Untersuchungen und Texte, Brno, Masarykova Universita (Spisy Masarykovy University v Brně, Filosofická Fakulta / Opera Universitatis Masarykianae Brunensis, Facultas Philosophica, 48), 1952, 355 p. (p. 229-237)
    Édition du texte latin (sans indication de source) et de toutes les traductions allemandes connues des Disticha Catonis et du Facetus, étant donné que les deux textes se suivent presque toujours dans les manuscrits. Commentaire en tchèque avec, à la fin, des résumés en allemand et en russe.
Traductions modernes
  • en anglais:
    • Ten Latin Schooltexts of the Later Middle Ages. Translated Selections [by] Ian Thomson and Louis Perraud, Lewiston, Queenston et Lampeter, Edwin Mellen Press (Mediaeval Studies, 6), 1990, [v] + iii + 361 p. (p. 1-85)
    • An English Translation of "Auctores Octo", a Medieval Reader, éd. Ronald E. Pepin, Lewiston, Queenston et Lampeter, Edwin Mellen Press (Mediaeval Studies, 12), 1999, xv + 267 p. (p. 5-25)
  • en français:
    • Dionysii Catonis Disticha de moribus ad filium, in gallicos versus translata, quibus accedit, ad explanandas quaestiones de auctore et ejus doctrina morali, dissertatio, opera Juliani Travers, Falesiae, Brée major, 1837, 68 p.
    • Les fables d'Avianus suivies des Distiques de Denys Caton. Traduction nouvelle par Jules Chenu, Paris, Panckoucke (Bibliothèque latine-français), 1843, 147 p.
    • Pensées de Publius Syrus et distiques de Caton, traduits en distiques français par E. Souesme, Montargis, Grimont, 2e éd., 1870.
    • Fables de Phèdre. Fables d'Avianus. Sentences de Publilius Syrus. Distiques moraux de Denys Caton. Traduction nouvelle avec introductions et notes par Pierre Constant, Paris, Garnier (Classiques Garnier), 1937, xxii + 434 p.
Études
  • Boivin, Jeanne-Marie, Naissance de la fable en français: l'"Isopet de Lyon" et l'"Isopet I-Avionnet", Paris, Champion (Essais sur le Moyen Âge, 33), 2006, 499 p.
  • Boas, Marcus, « ?? », Philologische Wochenschrift, 47, 1927, col. 524-533.
  • Boas, Marcus, « ?? », Verhandelingen der Koninklijke Akademie van Wetenschappen, Amsterdam, 1934.
  • Faraci, Dora, « Pour une étude plus large de la réception médiévale des bestiaires », Bestiaires médiévaux. Nouvelles perspectives sur les manuscrits et les traditions textuelles. Communications présentées au XVe colloque de la Société internationale renardienne (Louvain-la-Neuve, 19-22.08.2003), éd. Baudouin Van den Abeele, Louvain-la-Neuve, Publications de l'Institut d'études médiévales de l'Université catholique de Louvain (Textes, études, congrès, 21), 2005, p. 111-125.
  • Pichard, Louis, et Sara I. James, « Caton (Distiques de) », Dictionnaire des lettres françaises: le Moyen Âge, éd. Geneviève Hasenohr et Michel Zink, Paris, Fayard, 1992, p. 227-228.
    Réimpr.: 1994.
    Liste et bibliographie des versions françaises du Moyen Âge.
  • Roos, Paolo, Sentenza e proverbio nell'antichità e i "Distici di Catone": il testo latino e i volgarizzamenti italiani con una scelta e traduzione delle massime e delle frasi proverbiali latine classiche più importanti o ancora oggi vive nel mondo neolatino, Brescia, Morcelliana, 1984, 254 p.

Rédaction: Laurent Brun
Dernière mise à jour: 28 avril 2011



Signaler une erreur ou une omission