| |
Manuscrit
Contenu
- (f. 1ra-56v)
| Incipit: | In nomine Domini, Amen. Serenissimo domino nostro Philippo, Dei gracia Francorum regi, ex parte cyrurgici sui, Henrici de Amondavilla. Incipit Practica cyrurgie theorice roborata, edita ad utilitatem communem, incepta Parisius, anno post incarnationem millesimo trecentesimo VI°… |
| Explicit: | |
- (f. 1ra-56v)
- (f. 1ra-56v)
- (f. 1ra-56v)
: (traités l et II). Éd. Julius Leopold Pagel, «Die Chirurgie des Heinrich von Mondeville (Hermondaville)», Archiv fur KJiniscfie Chirurgie XL (1890), pp. 253-311, 653-752, 869-904; XLI (1891), pp. 122-173, 467-504, 705-746, 917-934; cette édition a été reprise en monographie : Die Chïrurg-ie des Heinrich
von MondeviIIe, Berlin, 1892. (Édition qui tient compte de ce manuscrit).
2. Fol. 56v : . Inc. : «Recipe nidum yrundinis et fac
iUud diu in aqua bullire...».
3. Fol. 57r : Unguentum contra impetiginem (suivent quatre recettes) :
- «Recipe succorum lapassii acuti scabiose...»
- «Recipe cere quarum .i. piscis albe libram...»
- «Recipe calamine. Quarum .L et secundum cere...»
- «Recipe sumitatum rubi calasceti gariophilate...»
Ff. 57v-59v blancs.
0- ii -
Ff. 60r-61v blancs (gardes).
l. Ff. 62ra-63ra : Yesus, Synonima de ocuJis. Inc. : «Zaifran,
id est crocus, calidus in secundo, ag'reg'at in primo ...». Éd. P. Pan-
sier, EpistoJa Ihesu filii Haly de cognitione infirmitatum oculorum
sive Memoriale ocuJariorum quod compilavit All Ben Issa, Collectio
ophtalmologica veterum auctorum, I, fasc. 3, Paris, 1903, pp. 367-
371. (Édition de ce manuscrit).
2. Ff. 63ra-63vb : Yesus, Afodus preparationis. Inc. : «Inquit
Dyascorides : accipiatur tubal calibis et mondificetur supra marmor
cum panno...». Éd. P. Pansier, op. cit., pp. 364-367. (Édition de ce
manuscrit).
Ff. 64ra-82vb : Epistola Ihesu filii AJy respondendo de hoc quod
quesivit unus ex de discipulis suis de cog-nitione infirroitafum ocu-
Jorum et curatione eorum. Inc. : «Pervenit ad me carta tua, mi
frater...». , cf. Thomas Kaeppeli,
Scriptures Ordinis Prasdicatorum Mediï Xvi, Roma, I, 1970, pp. 328-
329, n° 396. Éd. P. Pansier, op. cit., pp. 195-357. (Édition à partir
de ce manuscrit).
Fol. 69v blanc.
4. Ff. 82vb-85ra : , Metheora (liber quartus).
Inc. : «Quartus iste Methe'orum a premissis tribus in modo tractandi
et materia diversus repetitur...». Éd. James K. Otte, Alfred of Sare-
shel's Commentary on the Metheora of Aristotle, Leiden-New York-
K^benhavn-Kôln, 1988, pp. 52-70. (Édition qui tient compte de ce
manuscrit).
5. Ff. 85ra-90va : Liber Avicenne de viribus cordis et medicinis
cordiaiibus translatus a magistro Arnaldo Barchilonie (Arnauld de
Villeneuve). Capitulum primum tractatus primi de origine spiritus et
generatione et principii sue generationis et informationis (rubr.).
Inc. : «Creavit Deus ex comcavitatibus sinistram ut esset arma-
rium...». Cf. Thorndike, col. 1581; mss1 Paris, Université de Paris
1031, ff. 80v-95r; Oxford, Merton Collège 227, ff. 195r-205v;
Oxford, All Souls College 72, ff. 90r-98r; Vaticano, Bibl. Apost.
Vaticana, Pal. lat. 1099, ff. 74vb-86vb; 1109, ff. 84va-90vb; 1111, ff.
72vb-80ra; 1118, ff. 218ra-229vb. Éd. Avicennas Arabum medicorum
principis..., «Libellus Avicennae de viribus cordis translatus ab Ar-
naldo de ViUanova», Venetiis, Apud luntas, 1608, II, pp. 334-352.
6. Ff. 90va-91rb : Tractatus de edïfïcatione, nuctrictione, conservafio-
ne et transportatione apium. Inc. : «Apibus non longe stationem a
domiciliis...». Cf. Thorndike, col. 113.
7. Ff. 91rb-94rb : , Tractatus primus de pjantationibus
arborum . Inc. : «Primo de plantationibus pomarum et
pirorum...»; (De insercione, fol. 91rb) «Modus insercionis arborum
multiplex est...»; (De vino, fol. 93ra) «De vino consequenter intra
dilectionis nomine tractare proponens...». Cf. Thorndike, col. 1100;
Le Recueil de Riom, p. 31 et p. 33; mss Vaticano, Bibl. Apost. Vati-
cana. Pal. lat. 1240, ff. 102v-lllr; 1242, ff. 191v-193v; 1255, ff. 15r-
32r; éd. de la version allemande G. Eis, Gottfrieds PeJzbuch :
Studien zur ReicAweite und Dauer der (Virkung- des mitfeJAocJideut-
schen Fachschrifttums, Brunn-Munchen-Wien, 1944.
8. Ff. 94rb-96vb : Tractatus de modo preparandï et condiendi omnia
cibaria... Inc. : «Olim cum flore viguissem iuventutis, diversa cir-
cuivi mondi climata...». Éd. Marianne Mulon, voir Tractatus dans la
liste des ouvrages cités en abrégé. (Édition à partir de ce manus-
crit).
u
9. Ff. 96vb-99va : . Inc. : «Cum de coquina atque
diversitate ciborum hic intendimus...». Éd. Marianne Mulon, op. cit.
(Édition à partir de ce manuscrit).
10. Ff. 99va-100rb : Les Enseing-nemenz qui enseïngnent a apareillier
toutes manières de viandes... Inc. : «Char de porc. La loingne en
rost...». Éd. infra; Lozinski, pp. 181-187; Vicaire, pp. 213-226; Douet
d'Arcq, pp. 216-224. (Éditions de ce manuscrit).
11. Foi. lOOva : Notabilia extracta a libro Palladii De agTicuJtura. Inc. :
«Nichil tam vitale custodiendis diu frumentis...». Éd. R. Martin, Pal-
ladius, Opus de agrricultura, Paris, 1976.
12. Ff. lOOvb-lOlvb : Liber de vjndemiïs a Domino Burgondo Pisano de
grecco in latinum fideliter translatus. Inc. : «Non est facile dignos-
cere quando oportet vindemiare vineas...». Éd. F. Buonamici, Annali
délie Università Toscane, XXVIII (1908), pp. 1-25. (Édition de ce
manuscrit).
Fol. 102r blanc.
13. Fol. 102va . Inc. :
- «Experimentum mirabile quod Hermes commemoravit in liblor (!)
suo De imagrinibus...»
- «Medicamen nobille quod probavi in calcurora materia et areno-
sa...»
- «Ad faciendum corallum...»
- «Ad faciendum vasa de coralUs...».
u
14. Ff. 103ra-125ra : Cyrurgia Johannis Mesie, quam magister Ferrarius
Judeus cyrurg'icus transtulit in Neapoli de arabica in latinum (livres
1-3). Inc. : «Quoniam autem de duabus partibus medicine secundum
ipsas a prioribus determinatum est...». Éd. Julius Leopold Pagel, Die
ang-ebliche Chirurg-ie des Johannes Mesuë jun, Berlin, 1893, pp. 14-
131. (Édition de ce manuscrit).
15. Ff. 125ra-142rb : , liber quartus, in quo
determinatur de curis omnium egTitudinum a causa primitiva conve-
nientium, et de alg'ebra, et de regimine convalescentium, et de san-
guissugis . Inc. : «Et quoniam de morbis que in corporibus fiunt
manifeste a causis interioribus...». Éd. Frederik Alexander Sternberg,
Das 4. Buch der angeblichen Chirurgie des Johannes Mesuë, Berlin,
Gedruckt Bei L. Schumacher, 1893 (thèse M.D. soutenue à l'Univer-
site de Berlin), pp. 7-51; Walther Schnelle, Dïe Chirurg-ie des Johan-
nés Mesuë junior (fin du livre 4 non donnée par F.A. Sternberg et
qui commence par le sermo de aig-ebra), Berlin, Gustav Schade, 1895
(thèse M.D. soutenue à l'Université de Berlin), pp. 7-34. (Édition de
ce manuscrit).
16. Ff. 142rb-149vb : liber quintus et est
antidotarium in quo declarantur medicine universales et particula-
res. Inc. : «Expletis igitur in precedentibus duobus libris membro-
rum...». Éd. Hans Brockelmann, Die Chirurg-ie des Johannes Mesuë
unior, Berlin, 1895 (thèse M.D. soutenue à l'Université de Berlin).
(Éd. de ce manuscrit).
17. Ff. 150ra-150rb : :
- Contre goûte
- Contre chancre
- Contre les emorroydes
- Peire et accrus... font bien pisser
Lectuare contre meselerie
- Contre ronture
- Onguement a g'arir goûte
- Contre dissintates
- For estancher sane de plaies
- Se tu veus fendre un apostume
- Se tu veus g'arir dertres
- For tout encombrement et par tous maus du piz
- For merveUeusement conforter le chief
- <0raison>. Dex qui demoustra oniplorant avons proubale arg-u-
ment en la résurrection saint Ladre...
- Recepte. Prenes pimprenele...
18. Fol. 150rb : . Inc. : «Recipe jus pullo-
rum...».
19. Fol. 150v : . Inc. : «Cisi Genov et epiphani Guill et hyla
mau marcel Prisca fab ag vincens...». Ed. (de 33 autres versions)
Oloph Odenius, «Cisiojani Latini. Neue Beitràge zur Bibliographie
der metrischen Kalendarien des Mittelalters», ARV. Tidskrift for
Nordisk Folkminnesforskning. Journal of Scandinavian FoikJore 15
(1959), pp. 61-154.
20. Ff. 151ra-160rb : FJoraIius. Hec moralia sunt de spinis gentilium
poetarum velud rose ad nostram eruditionem excerpta... Inc. : «Inter
cuncta leges et percunctabere doctos...».
Fol. 160v blanc.
lu -
l. Ff. 161ra-162ra : . Inc. : «In scientiis opera-
tivis illud quod régulât operatorem vel artificem est finis inten-
tus...».
2. Ff. 162ra-162rb : Doctrina artificialis de incisionibus faciendis.
Inc. : «Ad habendum complectam et artificialem doctrinam de inci-
sionibus...».
3. Fol. 162v : Liber de siraplici me-
dicina. Inc. : «Cogitanti michi de simplicium medicinarum virtuti-
bus...». Cf. Thorndike, col. 229 et 230; mss Vaticano, Bibl. Apost.
Vaticana, Pal. lat. 1144, ff. 37r-49v; 1250, ff. 30r-33v; 1253, ff.
183ra-188vb. Éd. G.H. Kroemer, Johannes de Sancto Paulo, Liber de
simplicium medicinaruna virtutibus, Leipzig, 1920, pp. 6-43.
5. Ff. 165ra-165vb : Practica bona et utilïs de medicinis simplicibus ex
dictis Mesue abreviata a magistro lohanne de . Inc. : «Me-
dicine digestive colère simplices sunt hec : viola, rosa...». Cf.
Thomdike, col. 861; mss Vaticano, Bibl. Apost. Vaticana, Pal. lat.
1157, ff. 68va-70rb; 1216, ff. 68va-70rb; 1229, ff. 62ra-68rb; 1316,
ff. 297v-299r. Éd. M.A. Mehner, Johannes von Parma und seine
Practicella, Leipzig, 1918.
6. Ff. 165vb-166rb : Bonus tractafus de herbis et medicinis speciebus
pro quacumque parte corporis. Jnc. : «Herbe contra discrasiam cali-
dam capitis solatrum barba iovis...». Cf. Thorndike, col. 610.
f. 166rb-166va : Practica Mesue abreviata a mag-istro lohanne de
Parma. Inc. : «Dicitur quod si radix acetose subpendatur ad colum
habentis scrophulas...».
8. Ff. 166va-166vb : , Notabilia super librum
reg-iminis acutarum eg-ritudinum. Inc. : «Omne quod fit iuvamentum
in sanatione egritudinum est de arte medicine...».
9. Fol. 166vb : . Inc. : «Medice, veniens ad patien-
tern quern numquam vidisti, primo dilig'enter considéra materiam...».
Description matérielle
| Copiste: | Inconnu |
| Lieu: | |
| Date: | XIVe siècle |
| Nombre de feuillets: | 168 |
| Foliotation: | 1-166 (n° 129 omis et 3 f. non numérotés) |
| Format: | 334 x 222 mm |
| Justification: | 270-275 x 65-85 mm |
| Support: | Parchemin |
| Mise en page: | 2 colonnes |
| Décoration: | Initiales filigranées bleues et rouges; pieds-de-mouche |
| Reliure: | |
| Notes: | Les f. 57v-61v, 69v, 102r et 160v sont blancs. |
Possesseurs
- Philibert de La Mare (1615-1687)
Bibliographie
- Catalogus codicum manuscriptorum Bibliothecae Regiae, Parisiis, e Typographia Regia, 1739-1744, 4 t. (ici t. 4, p. 370, no 7131) [GB: t. 1, t. 2, t. 3, t. 4] [IA: t. 1, t. 2, t. 3, t. 4]
- Douët d'Arcq, L., « Un petit traité de cuisine écrit en français au commencement du XIVe siècle », BIbliothèque de l'École des chartes, 5, 1, 1860, p. 209-227. [Gallica] [GB] [HT] [IA] DOI: 10.3406/bec.1860.445703
- Lambert, Carole, Trois réceptaires culinaires médiévaux: "Les enseingnemenz, "Les doctrine" et "Le modus". Édition critique et glossaire détaillé, thèse de doctorat, Université de Montréal, 1989, xiv + 303 p. (ici p. 35-40) (sigle: M) DOI: 10.71781/8484
- Catalogue en ligne de la bibliothèque
Rédaction: Laurent Brun
Dernière mise à jour: 7 novembre 2026
|
|