Creative Commons License
Cette notice est mise à disposition en vertu d'un contrat Creative Commons.
logo arlima

Facetus

Bibliographie

Généralités
  • Brentano, Mary Theresa, Relationship of the Latin "Facetus" Literature to the Medieval English Courtesy Poems, Lawrence, University of Kansas, Department of Journalism Press (Humanistic Studies, 5:2), 1935, [viii] + 133 p.
  • Engels, J., « Les noms de quelques manuels scolaires médiévaux », Neophilologus, 54:2, 1970, p. 105-112. [SL]
  • Hasenohr, Geneviève, « Facet », Dictionnaire des lettres françaises: le Moyen Âge, éd. Geneviève Hasenohr et Michel Zink, Paris, Fayard, 1992, p. 441.
    Réimpr.: 1994.
  • Nicholls, Jonathan W., The Matter of Courtesy: Medieval Courtesy Books and the Gawain-Poet, Woodbridge, Brewer, 1985, 241 p.
  1. Version "Cum nihil utilius"

    Auteur:Inconnu sinon qu'il se nommait probablement magister Johannes, d'où les attributions diverses et non fondées à Jean de Garlande ou à un certain Johannes Facetus (ou Faceti)!
    Titre:Doctrina magistri Iohannis Faceti (mss. AC, expl.); Facetus (ms. C, inc.); Liber faceti (ms. G, inc.); Liber nuncupatus facetus de moribus a magistro Johanne de Gallandia compositus (ms. D, inc.); Facetus quem magister Jo. de Garlandia composuit (ms. E, expl.); Facetus per me Petrum Rogeri (ms. F, expl.); Facetulus; Liber faceticie (ms. B); Facetia magistri Iohannis de Gallandia (ms. H, expl.); Opus faceti; Moralis; Moralista; Liber de moribus; Morum libellus; Liber morum et virtutum; Honestas; Fagifacetus; Ethica; Liber Urbani Danielis Becclesiensis (ms. Dublin, expl.)
    Date:XIIe siècle
    Forme:Hexamètres
    Langue:Latin
    Contenu:Recueil de règles de conduite à suivre dans diverses situations de la vie quotidienne (à table, en voyage, etc.).
    Incipit:Cum nichil utilius humane credo saluti
    Quam morum novisse modos et moribus uti,
    Quod minus exequitur morosi dogma Catonis
    Supplebo pro posse meo, monitu rationis...
    Explicit:... Pro modico tibi non est offendendus amicus:
    Nullus amicicie rem perdet, ni sit iniquus.
    Ad quacumque domum perrexeris, ante screato
    Quam subeas tussique loquens et ad hostia stato.
    Explicit doctrina magistri Iohannis Facetis.
    Continuations: 
    Remaniements: 
    Traductions:Facet en françoys, versions I, II et V (français)
    Thomas Maillet, Le traitiet facet (français)
    Nombreuses versions allemandes: voir Schroeder (1911) et Zatočil (1952) sous Éditions modernes)
    Manuscrits
    1. Berlin, Staatsbibliothek und Preussischer Kulturbesitz, lat. 4° 23
    2. Besançon, Bibliothèque municipale, 534, f. 104-107v (E)
    3. Dublin, Trinity College Library, B. 3. 5
    4. Erfurt, Universitäts- und Forschungsbibliothek, Amploniani, 4° 75
    5. Erfurt, Universitäts- und Forschungsbibliothek, Amploniani, 4° 287
    6. Notre Dame, University of Notre Dame, Hesburgh Libraries, Rare Books and Special Collections, Corbett, 6
    7. Paris, Bibliothèque nationale de France, latin, 8207, f. 12v-17r (A)
    8. Paris, Bibliothèque nationale de France, latin, 8246.3, f. 100r-101r (B)
    9. Paris, Bibliothèque nationale de France, latin, 8426, f. 118r-125v (F)
    10. Paris, Bibliothèque nationale de France, latin, 8498, f. 16v-28v (G)
    11. Paris, Bibliothèque nationale de France, latin, 8509A, f. 15v-19r (C)
    12. Paris, Bibliothèque nationale de France, latin, 15160, f. 131r-135r (H)
    13. Rouen, Bibliothèque municipale, 1026, f. 32r-36r (D)
    14. Salins, Bibliothèque municipale, ??
    15. ...
    Éditions anciennes
    Éditions modernes
    • Der deutsche Facetus, von Carl Schroeder, Berlin, Mayer und Müller (Palaestra, 86), 1911, vi + 305 p.
      Édition du texte latin (d'après le ms. Ampl. 4° 75 d'Erfurt) et de toutes les versions allemandes connues.
    • Le facet en françoys, édition critique des cinq traductions des deux Facetus latins avec introduction, notes et glossaire [par] J. Morawski, Poznań, Poznańskie towarzystwo przyjaciół nauk/ Société scientifique de Poznań (Prace komisji filologicznej/ Travaux de la commission philologique, 2:1), 1923, xlviii + 131 p.
      Édition du texte latin (d'après huit manuscrits) et de toutes les versions françaises connues.
    • Zatočil, Leopold, Cato a Facetus. Pojednání a texty. Zu den deutschen Cato- und Facetusbearbeitungen. Untersuchungen und Texte, Brno, Masarykova Universita (Spisy Masarykovy University v Brně, Filosofická Fakulta / Opera Universitatis Masarykianae Brunensis, Facultas Philosophica, 48), 1952, 355 p. (p. 287-293)
      Reprise du texte latin de l'édition Schroeder et édition de toutes les traductions allemandes connues des Disticha Catonis et du Facetus, étant donné que les deux textes se suivent presque toujours dans les manuscrits. Commentaire en tchèque avec, à la fin, des résumés en allemand et en russe.
    Traductions modernes
    • en anglais:
      • An English Translation of "Auctores Octo", a Medieval Reader, éd. Ronald E. Pepin, Lewiston, Queenston et Lampeter, Edwin Mellen Press (Mediaeval Studies, 12), 1999, xv + 267 p. (p. 41-54)
    Études
  2. Version "Moribus et vita"

    Titre: 
    Date:XIIIe siècle
    Forme:255 distiques (510 vers)
    Langue:Latin
    Contenu: 
    Incipit:Moribus et vita quisquis vult esse facetus
       Me legat et discat quod mea musa notat.
    Clericus et laicus, senior, puer atque juventus
       Istic instruitur, miles et ipse pedes...
    Explicit:... Disposuit natura quidem quicquid sit in orbe,
       Sic igitur nullus querere plura potest.
    Qui, velut est dictum, propriam vult ducere vitam,
       Aurigena doctus vate, facetus erit.
    Traductions:Fasset (catalan)
    Thomas Maillet, Chieulx qui voelt faitis devenir (français)
    Manuscrits
    1. München, Bayerische Staatsbibliothek, Codices latini monacenses, 4146, f. 101-109
    2. München, Bayerische Staatsbibliothek, Codices latini monacenses, 4409, f. 167-174
    3. München, Bayerische Staatsbibliothek, Codices latini monacenses, 7678, f. 219-232
    4. Paris, Bibliothèque nationale de France, latin, 8315, f. 41-50
    5. Paris, Bibliothèque nationale de France, latin, 8426, f. 72-86 (A)
    Éditions modernes
    • Morel-Fatio, Alfred, « Mélanges de littérature catalane », Romania, 15, 1886, p. 192-235. (p. 224-235) [Gall] [IA]
    Traductions modernes
    • en français:
    Études

Rédaction: Laurent Brun
Dernière mise à jour: 5 janvier 2011



Signaler une erreur ou une omission